Blijf op de hoogte van het nieuws bij Impuls & Woortblind.
Email adres
Veilig en zonder spam

ADHD en hormonen – the female touch

|

Vrouwen zijn anders dan mannen. Vive la petite différence? Zeker. Toch betekent dit verschil niet altijd een feestje voor vrouwen met ADHD. Want vrouwelijke hormonen gaan aan de haal met de ADHD.  Of andersom. Dan is er nog de zwangerschap. Hoe zit het precies met die female touch van ADHD en wat zijn de oplossingen?

Tekst: Rob Pereira

In dit artikel lees je over de drie meest voorkomende levensmomenten waarbij ADHD extra lastig kan zijn als je vrouw bent en wat je eraan kunt doen: de menstruatiecyclus, de zwangerschap en borstvoeding.

Menstruatiecyclus en hormonen

De menstruatiecyclus begint gemiddeld rond het 13e jaar en stopt gemiddeld rond de 50 jaar (menopauze). Elke cyclus van 4 weken eindigt met de menstruatie. Tijdens die cyclus variëren de betrokken hormonen sterk In de 4e week, de week vóór de menstruatie, gaan de groene en de blauwe lijn omlaag. Voor sommige vrouwen (en hun partners en kinderen) is dit een lastige week. Oorzaak hiervan lijkt de invloed die deze hormonen hebben op dopamine: dalende spiegels van deze hormonen leiden tot dalende dopamine. Dit kan zich uiten in prikkelbaarheid, wisselende stemmingen, slechter humeur en moeheid. Als het heel heftig is, wordt dit ook wel PMS genoemd, premenstrueel syndroom. Sommige vrouwen hebben hier helemaal geen last van, anderen lijden jarenlang.

Nu is -eenvoudig gezegd- bij mensen met ADHD de dopaminespiegel standaard al wat verlaagd. Een extra dopamine-dip in deze week kan er bij vrouwen met ADHD dus extra inhakken.

Er zijn logischerwijs twee oplossingen voor dit verschijnsel: óf zorgen dat de hormonen op peil blijven óf de dopamine wat aanvullen. Dat eerste doe je met de pil (met oestrogenen of progesteron) of met een spiraaltje. Dit geeft progesteron af. Alternatief is om in die week je dosis ADHD-medicatie iets te verhogen om zo de dopamine-dip te vermijden. NB: dit werkt alleen bij stimulantia, zoals methylfenidaat en dexamfetamine.

Menopauze

Tijdens de menopauze gebeurt er iets vergelijkbaars: het vrouwelijke hormoon oestrogeen daalt ‘voor goed’ naar een lager peil. In die overgangsperiode ervaren sommige vrouwen duidelijk meer ADHD-achtige symptomen. De behandeling is hetzelfde: aanvullen van hormonen met hiervoor bedoelde ‘overgangs’-medicatie of aanvullen van de dopamine met ADHD-medicatie. Beide hebben hun eigen voordelen en bezwaren. Praat er in elk geval over met je behandelaar!

Zwangerschap

En dan ben je ineens zwanger! Algemeen weetje: ADHD-relaties lopen door impulsiviteit en matige planning wat meer risico op onbedoelde zwangerschap. Als je zwanger bent en ADHD hebt, komen meestal de volgende vragen bij je op: leef ik gezond genoeg voor mijn kind in wording? Kan ik mijn medicijnen wel blijven gebruiken, of loopt mijn kind dan schade op? Veel antwoorden kun je zelf al geven: meteen stoppen met roken en drinken! En natuurlijk ook gezond eten, genoeg bewegen, goed slapen en zo min mogelijk stress, voor zover je daar invloed op hebt. En overleggen of je iets moet aanpassen in je medicatie.

Omgedraaid effect van hormonen

Tijdens de cyclus en menopauze hebben dalende spiegels van de hormonen progesteron en oestrogeen dalende dopamine tot gevolg. Bij zwangerschap is het net andersom: deze hormonen nemen juist toe, tot ongeveer week 34 (de paarse en blauwe lijn in het plaatje hiernaast).Hierdoor kan het zijn dat je minder medicatie nodig hebt. Maar misschien heb je, ondanks dit ‘spel van hormonen en dopamine’, je medicatie toch nodig om goed te functioneren op het werk en in het sociale leven. Dan hoef je niet meteen te stoppen, is het goede nieuws. Het principe is natuurlijk altijd: hoe minder medicatie je neemt hoe beter. Maar te weinig kan ook risico’s met zich meebrengen. Bijvoorbeeld de stress kan toenemen, je let niet goed op in het verkeer, je functioneert niet goed op je werk en gaat fouten maken, enz.

Medicatie en ongeboren kind

Zijn er aanwijzingen dat methylfenidaat of dexamfetamine een negatief effect hebben op de groei en ontwikkeling van het kind-in-wording? Volgens onderzoek worden er mogelijk iets meer kinderen wat vroeger geboren bij dexamfetamine gebruik. Maar er is verder geen extra risico bekend boven het ‘normale’ risico op een aangeboren afwijking als een kind iets te vroeg geboren wordt. Dit in tegenstelling tot alcohol in de zwangerschap, waarvoor geldt dat zelfs 1 glaasje per dag het kind schade kan berokkenen. In een groot Scandinavisch onderzoek bleek verder dat dexamfetamine nog iets veiliger is dan methylfenidaat. Dus je kan, als het nodig is, rustig je medicatie blijven gebruiken. Hoewel de fabrikant dit zeker niet op de bijsluiter zal zetten (ivm claims voor als er een kind wordt geboren met een probleem). En de bevalling? De pasgeborene heeft geen afkickverschijnselen en hoeft dus niet geobserveerd te worden op een kinderafdeling.

Borstvoeding en medicatie

En mag je kind dan borstvoeding hebben, als je medicatie gebruikt? Het wordt afgeraden, maar zoals altijd moet je de voor- en nadelen tegen elkaar afwegen. Methylfenidaat heeft weinig tot geen invloed op het kind dat borstvoeding krijgt. Misschien heeft het een iets snellere hartslag. Dat geldt ook voor dexamfetamine, hoewel dit in iets hogere concentratie in moedermelk verschijnt. Samengevat wegen de voordelen op tegen de potentiële nadelen, zowel voor het kind als voor de moeder.

Het is een misvatting dat ADHD-medicatie tijdens de zwangerschap en/of de borstvoeding zorgt voor ADHD-symptomen bij het kind. Natuurlijk heeft het kind wel een kans op het ontwikkelen van ADHD, maar dat is vanwege de erfelijkheid van ADHD. Des te belangrijker is het om vanaf het begin goed te letten op ritme, regelmaat en rust. En vooral ook op een consequente en duidelijke opvoeding. Positiviteit is hierbij essentieel, een negatieve opvoeding maakt meer kapot dan je lief is.

De boodschap is dus: wees je bewust van je hormonen en van de interactie met medicatie. Weeg altijd op een verstandige manier voor- en nadelen tegen elkaar af tijdens zwangerschap en borstvoeding.

Dit artikel verscheen eerder in Impuls & Woortblind Magazine nr 2-2021. Download het artikel in PDF.

Meer over ADHD bij vrouwen vind je op onze speciale pagina ADHD bij vrouwen.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Dit is een verplicht veld
Dit is een verplicht veld
Geef een geldig e-mailadres op.

Blijf op de hoogte van het nieuws bij Impuls & Woortblind.
Email adres
Veilig en zonder spam